Matematico

Matematico i Poker matematyczny to ta sama gra. Liczby od 1 do 13 wypadają po jednej i wpisuje się je na pole 5×5, a punkty dają kombinacje pokerowe w każdym wierszu, każdej kolumnie i obu przekątnych. Różnią się tylko tabele punktacji, i to w kilku wierszach. Zagranie to tutaj jedno kliknięcie, za darmo i bez rejestracji.

Dwie nazwy, jedna gra

W czeskich szkołach gra chodzi jako matematický poker, na obozach i w klubach raczej jako Matematico. Zasady są tak czy owak te same: jedna talia liczb dla wszystkich grających, jedna liczba na rundę, dwadzieścia pięć pól i dwanaście linii, w których szuka się par, trójek, stritów i karet.

Pisownia bywa różna. Matematico to zwykła czeska forma, Mathematico albo Mathematical Poker angielska, a trafia się też Matematiko. Żadna nie jest zła i wszystkie prowadzą do jednej gry.

Pokrewna gra z prawdziwymi kartami to Poker Squares, gdzie indziej Poker Solitaire: dwadzieścia pięć kart ze standardowej talii idzie na pole 5×5 i liczy się dziesięć linii, przekątnych nie. Matematico bierze z karty tylko wartość, kolory są mu do niczego, a obie przekątne liczy. Stąd różnica w taktyce: w Matematico środkowe pole obsługuje naraz cztery linie.

Skąd gra się wzięła

Trop prowadzi do Anglii i zatrzymuje się jesienią 1908 roku. Ówczesny autor piszący jako „Jackpot” napisał o Poker Patience, że została „wprowadzona dopiero jesienią 1908 roku”, a kolekcjoner Tony Hall, który ma w rękach ówczesne zeszyty z zasadami, nie znalazł w literaturze nic starszego. Pierwszy znany druk o tej grze pochodzi z tego samego roku: zeszyt Poker Patience and Progressive Poker Patience Charlesa Vidala Diehla, wydany w Londynie przez wytwórnię kart Goodall & Son.

Diehl nie przypisywał sobie gry. We wstępie napisał, że jej pochodzenie jest „równie wątpliwe jak pochodzenie brydża czy samego pokera”, i rzucił myśl, że mogła przyjść z Chin. Hall dodaje, że nie da się orzec, czy Diehl grę tylko znalazł i spisał, czy miał udział w jej wymyśleniu, i że pewnie nigdy się tego nie dowiemy.

Rok później gra jest u Hoyle’a. Poprawione wydanie Hoyle’s Games Modernized z 1909 roku niesie rozdział o Poker Patience jako nowość i opisuje ją jako grę, „która ostatnio zyskała przychylność kartomanów”, a więc grę zapisuje, nie wymyśla. Jedna zasada od tego czasu odpadła: każdą kartę po pierwszej trzeba było kłaść obok karty już leżącej na stole. Tabela punktacji z 1909 roku przetrwała za to bez zmian i wciąż jest tą angielską: poker królewski 30, kareta 16, strit 12, full 10, trójka 6, kolor 5, dwie pary 3, jedna para 1.

A przede wszystkim: forma dla całej sali stoi już w tym tekście z 1909 roku. „Kiedy karta zostaje rozdana, rozdający wymienia ją na głos; każdy z pozostałych graczy wybiera potem tę samą kartę z własnej talii”, pisze się tam, „każdy sam osądza, jak karty rozłożyć”. Dokładnie to dzieje się w klasie, tylko zamiast kart wywołuje się liczby. Szkolna forma gry nie jest więc czeskim pomysłem, stoi w najstarszych drukowanych zasadach.

Czeski trop jest przy tym młody i cienki. Najstarsze datowane czeskie źródło, jakie udało się znaleźć, to zestaw materiałów Towarzystwa Nauczycieli Matematyki JČMF z 2006 roku, z rozdziałem „Matematico (znane też jako poker matematyczny)”. Nie wymienia autora gry, a jedyna wskazówka co do jej wieku jest osobista: „Matematico to gra, w którą gram z dziećmi chyba już ćwierć wieku”. To wskazuje na początek lat osiemdziesiątych, ale jest to wspomnienie, nie zapis. Tabela w nim liczy tylko wiersze i kolumny; premii za przekątną, na której stoi dzisiejsze Matematico, jeszcze tam nie ma.

A czego nie wiadomo: kto to wymyślił. Angielskie hasło Poker Squares w Wikipedii nie ma o pochodzeniu ani linijki. Ani jedno czeskie czy słowackie źródło nie wymienia autora i ani jedno nie wspomina o Poker Squares: pokrewieństwo widać z zasad, ale nikt tego nie zapisał. Nie znalazło się też nic o tym, skąd wzięła się nazwa Matematico ani jak gra dotarła z edwardiańskiej Anglii do czeskich szkół. Każde czeskie źródło ma do tego trochę inną tabelę punktacji, co dość dobrze mówi, jak się rozchodziła: z rąk do rąk, nie z jednej książki.

Źródła

• Hoyle’s Games Modernized, wydanie poprawione 1909, rozdział Poker Patience, pełny tekst w Wikiźródłach.
• Tony Hall: Poker Patience, The World of Playing Cards; zeszyty z zasadami z lat 1908–1912.
• A. Vávrová, J. Novotná, M. Volfová, A. Jančařík: Gry w nauczaniu matematyki, Towarzystwo Nauczycieli Matematyki JČMF 2006, s. 7–8, po czesku (PDF).
• Poker squares w angielskiej Wikipedii; angielska i amerykańska tabela punktacji za Moreheadem i Mott-Smithem, The Complete Book of Solitaire and Patience Games (1949).

Zasady Matematico w skrócie

1. Każdy gracz ma własne puste pole 5×5, na papierze albo na ekranie.
2. Losuje się jedną liczbę od 1 do 13 i wywołuje ją wszystkim naraz. Talia ma po cztery karty z każdej wartości, razem 52 liczby.
3. Wszyscy wpisują wylosowaną liczbę w jedno wolne pole. Zapisanej liczby już się nie rusza, a rundy nie da się pominąć.
4. Po dwudziestu pięciu rundach pole jest pełne. Sumuje się pięć wierszy, pięć kolumn i obie przekątne, a każda linia liczy tylko swoją najlepszą kombinację.
5. Wygrywa najwyższa suma. Ponieważ wszyscy układają tę samą kolejność liczb, porównuje się decyzje, nie szczęście przy losowaniu.

Wszystko w szczegółach, z jokerami i pełną tabelą tutejszej gry, stoi na stronie Zasady.

Tabela punktacji Matematico

To tabela najczęściej rozdawana pod nazwą Matematico. Nie obchodzi jej, czy liczby stoją w linii obok siebie, ani w jakiej są kolejności.

Szkolny wariant tej samej gry ma trochę inną tabelę: nie zna premii za przekątną, ale dokłada strita królewskiego 1, 10, 11, 12, 13 za 150 punktów i cztery jedynki za 200. Stoi, razem z planszą do wydruku, na stronie Poker matematyczny w szkole.

Gra na tej stronie punktuje jeszcze inaczej. Rozróżnia też, czy kombinacja leży w linii bez przerwy i czy strit jest po kolei, więc to samo pole jest warte inną liczbę punktów zależnie od tego, jak jest złożone. Pełna tabela stoi na stronie Zasady.

Czym różnią się warianty

Podstawa jest we wszystkich trzech tabelach ta sama, rozchodzą się przy wysokich kombinacjach. Kolumna tutejszej gry pokazuje wartość podstawową, czyli kombinację rozrzuconą po linii; ciągłość i uporządkowany strit jeszcze do niej dokładają.

Jokery to jedyna zasada, którą tutejsza gra ma ponad Matematico: talia 54 kart ma ich dwa i zastępują dowolną liczbę, więc w linii może stanąć pięć jednakowych. Na papierze oba warianty gra się na tej samej planszy, wystarczy umówić się przed rundą, która tabela obowiązuje.

Gdzie zagrać w Matematico

W przeglądarce zaczniesz od razu: łatwa i trudna gra przeciw własnemu rekordowi, wyzwanie dnia na jednej talii dla wszystkich, pojedynek we dwóch i gra grupowa nawet dla pięćdziesięciu osób na wspólnej kolejności liczb. Ranking ustawia wyniki w kolejce.

Na papierze losowanie liczb zastępuje talię i pokazuje, co wypadło, a tabela liczy punkty z pola wypełnionego ręcznie. Plansza 5×5 do wydruku i plan na całą klasę stoją na stronie szkolnej.

Częste pytania

Czy Matematico to to samo co Poker matematyczny?

Tak, to jedna gra pod dwiema nazwami. Pole 5×5, liczby od 1 do 13, jedna wylosowana liczba na rundę i punkty za kombinacje pokerowe w pięciu wierszach, pięciu kolumnach i obu przekątnych. Różnią się tylko tabele punktacji, i to w kilku wierszach.

Pisze się Matematico czy Mathematico?

Używa się obu. Matematico to zwykła czeska pisownia, Mathematico albo Mathematical Poker angielska. Żadna forma nie jest zła, to wciąż ta sama gra.

Ile punktów warta jest przekątna w Matematico?

W rozpowszechnionym wariancie Matematico kombinacja ułożona w przekątnej jest warta o 10 punktów więcej. Szkolna tabela Pokera matematycznego takiej premii nie ma i nie ma jej też gra na tej stronie: przekątna liczy się tam dokładnie tak jak wiersz albo kolumna.

Czy da się zagrać w Matematico online za darmo?

Tak, tutaj w przeglądarce, bez instalowania, bez reklam i bez rejestracji. Sam przeciw własnemu rekordowi, we dwóch na tej samej kolejności liczb albo w grupie do pięćdziesięciu graczy.

Ilu graczy przyjmuje Matematico?

Od jednego wzwyż. Na papierze cała klasa gra tę samą kolejność liczb, każdy na własnej planszy; w przeglądarce jedno lobby mieści pięćdziesięciu graczy.

Kto wymyślił Matematico?

Nikt nie wie. Najstarsze drukowane zasady tej samej gry to angielskie Poker Patience z 1908 roku i nie wymieniają autora: Charles Vidal Diehl, który napisał pierwszy znany zeszyt z zasadami, sam mówił, że pochodzenie gry jest równie wątpliwe jak pochodzenie brydża czy pokera. Ani jedno czeskie czy słowackie źródło też nie wymienia autora. Gra idzie z rąk do rąk, a każde źródło ma trochę inną tabelę punktacji.